با گسترش مرزهای سیاسی استعمار در قرون اخیر و احساس تفوقی که از رهگذر نظامی و تدابیر سیاسی به آنان دست داد کم کم افکاری نیز پدید آمد که اروپا وتمامی غرب کانون اندیشه اساسی و هویت انسان برتر به حساب آید و راه و رسم زندگانی آنان با این که هرگز کلیت یک پارچه نبوده، از هر قبیل اعلی تلقی شود. دین غربی، زبان غربی، عادات و رسوم غربی و شاید هم شکل و شمایل غربی الگوی برتر نژاد انسانی و نمونه آرمانی باشد و به تبع، هر آنچه که غیر غربی و مثلاً شرقی است، از قماش بدل محسوب می گردد.
از طرف دیگر کلیت اهمی از تاریخ منطقه جغرافیایی بزرگی را که به نام آنان «ایران» خوانده می شود، رقم زده اند و حضوری ثابت و دیرپا در عرصه تحولات سیاسی – اجتماعی آسیای غربی و جنوبی پیدا کرده اند، به نحوی که هیچ قوم و ملتی را نمی توان در شعاع عمل مزبور یافت که به نحوی از انحاء از آنان تأثیر نپذیرفته باشد. ایرانیان چهارراه بزرگی از جهان را تشکیل داده اند که بر سه قاره کهن آسیا، اروپا و آفریقا اشراف دارد و تمدن های مهم شرق و غرب عالم از چین و هند تا بین النهرین، یونان، مصر و روم، هرکدام به نوبت در شکل گیری مدنیت عظیم آن مؤثر بوده اند و وجوه قابل جذب خود را در جای جای اندیشه و عمل جهانیان باقی نهاده اند.
به هر حال ایران کانون و گرانی گاه تمدنی است که از قریب پنج، شش هزار سال پیش شروع شده و کمابیش تاحال نیز ادامه پیدا کرده است. هویت ایرانی در حول محوری تحقق پذیرفته که دین و فرهنگ به جنبش درآورده است. بدیهی است که پویایی هر دو می تواند:
1. انسان را نسبت به پیچیدگی های کنونی سیاست های جهانی بیدار و آگاه نگاه دارد.
2. مجموعه اعتقاداتی را که موجب تداوم حیات هویت ایرانی است و سرزندگی و شادابی و شفافیت روان اخلاقی او را حفظ می کند، مورد حمایت قرار دهد.
3. وضع آرمانی ایرانیان را به تصویر کشد و از مردمی سخت کوش و خوش قلب و مهربان، عناصری سازنده و خلاق به ساحت جهانی عرضه بدارد.
4. وجدان بیداری باشد که نظام پویای سیاسی را به تکاپو آورد و به آن، توان تطابق با نیازهای روز جامعه جهانی شده ایران را ببخشد.
5. هاله قدرتی را که بر گرد دایره وجود است متبلور نگاه دارد و نه تنها برای انسان ایرانی، بلکه جهانی که در انتظار تغییرات مثبت علمی است، آرمان های بزرگ صلح ودوستی و همزیستی مسالمت آمیز را که در بطن تاریخ ایران نهفته است، به منصه ظهور گذارد.
کتاب ایرانیان و هویت ملی در دو بخش به شرح مطالب ذیل می پردازد:
تعریف هویت
- هویت از دیدگاه فلسفی
- هویت از دیدگاه نژادی
- هویت از دیدگاه فرهنگی
- هویت از منظر ادب
- هویت از منظر روابط مبتنی بر ادغام پذیری اجتماعی
هویت در روزگار معاصر
- بعد روانی هویت
- بعد فرهنگی هویت
- بعد اجتماعی هویت
- وظیفه دولت جدید در تقویت و تحکیم پایه های هویت ملی